Voortgangsrapportage 2025

Eind 2021 is het project Voedselbos Maasland gestart. Jaarlijks wordt een voortgangsrapportage
opgesteld. Deze rapportages worden positief ontvangen door vrijwilligers, sponsors, stakeholders en
andere belangstellenden. We maakten daarom ook over 2025 graag weer een voortgangsrapportage.

De uitgangssituatie.

Voedselbos Maasland wordt aangelegd op een drietal percelen waar rond 1990 bos is aangeplant.
Door de essentaksterfte, een landelijk voorkomende ziekte in de essen, zijn er flinke gaten gevallen in
de beplanting. Die worden opgevuld met bomen en struiken die goed in een voedselbos passen. Het
voedselbos bestaat uit 3 naast elkaar liggende percelen die we, niet heel origineel maar wel
begrijpelijk, aanduiden met bos 1, bos 2 en bos 3. Bos 1 langs het Doelpad, bos 3 het meest
noordelijke perceel en bos 2 daar tussenin.

Voortvarende start van de uitvoering.

Tijdens de eerste periode van aanleg in 2022 en 2023 is achterstallig bosonderhoud uitgevoerd en is
honderden uren gewerkt aan het verwijderen van woekerende bramen. De eerste planten zijn de
grond in gegaan, een brede variatie in soorten van walnoot en tamme kastanje tot hazelaar, sechuan
peper, japanse gember en daslook. Een flink deel van het noodzakelijke grondwerk, vooral graven
van water in bos 3, is uitgevoerd. De fondsenwerving, communicatie en uitbreiding van het netwerk
en het aantal vrijwilligers hebben in die periode ook veel aandacht gekregen.

Het jaar 2024 hebben we vooral gebruikt om bos 3 verder in te richten en een flinke hoeveelheid
beplanting aan te brengen. En er is veel tijd besteed om de bouw van het paviljoen in het voedselbos
verder voor te bereiden en de benodigde vergunningen te krijgen. En uiteraard is er het nodige
reguliere onderhoudswerk uitgevoerd zoals maaien van paden en natuurvriendelijke oevers (in eigen
beheer) en het schonen van de sloten, soms handmatig maar grotendeels machinaal.

De uitvoering in 2025

Het afgelopen jaar begon met de aanplant van een fors aantal jonge struiken en bomen. Naast de
planten die we zelf al hadden aangekocht werden we geholpen door De Fruithof (Kapelle in Zeeland)
die als sponsoring in natura enkele honderden fruitbomen en struiken beschikbaar stelde. Daar zijn
we zeer dankbaar voor.

Nadat alle beplanting de grond in was gegaan begon een van de langste perioden zonder neerslag.
Het uitgangspunt is dat een “natuurlijk” voedselbos zich zelf moet kunnen redden, maar dan was er
weinig over gebleven van de jonge aanplant. Gedurende een paar maanden is er elke week water
gegeven aan de jonge aanplant. En omdat de aanplant te verspreid stond om dat met een pomp en
een slang te doen, betekende dat elke week meer dan 100 gieters met water het bos in sjouwen.
Maar het heeft gewerkt, want vrijwel alle aanplant heeft de droge periode overleefd. Overigens is
het ook echt een kwestie van overleven, want groei is er nauwelijks als de omstandigheden zo
extreem zijn. Maar dat wordt hopelijk in 2026 wel ingehaald.

Een ander groot “project” was de bouw van het paviljoen. Bij de verdere realisatie en gebruik van het
voedselbos speelt het paviljoen een belangrijke rol. Als locatie voor vrijwilligers om even een bakkie
te doen tijdens het werk, als opslag voor materiaal, als basis voor excursies en educatie en er is een
eco-toilet in het gebouw.

Het afgelopen jaar is veel voorbereidend werk gedaan zoals het regelen van een recht van opstal,
maken van berekeningen en tekeningen, opdracht verlenen voor het ombouwen van containers en
uiteindelijk ook het plaatsen van de containers en vervolgens het aftimmeren. Kort voor de kerst is
ook nog de fundering aangebracht (schroefpalen) voor de bouw van de overkapping met een groen
(sedum) dak. Gelukkig hebben we een goed bouwteam met professionals voor de voorbereiding en
uitvoering.

Het beheer en onderhoud van de natuurvriendelijke oevers, rietoevers en verlaagde
terreingedeelten heeft ook veel aandacht gekregen. Met het Hoogheemraadschap is regelmatig
overlegd onder welk keurregime het water en de sloten vallen. In de “keur” van het
Hoogheemraadschap wordt bepaald welk onderhoud van water en watergangen uitgevoerd moet
worden. Concreet betekent dit dat in de keur bepaald wordt of een oever en sloot elk najaar volledig
geschoond moet worden of dat vegetatie zoals riet, water- en oeverplanten deels mag blijven staan
en bijvoorbeeld om het jaar geheel geschoond kan worden. In en rond het voedselbos willen we
graag dat er altijd bij een deel van de oevers en sloten vegetatie kan blijven staan tijdens de winter.
Het ziet er naar uit dat we daar overeenstemming over bereiken. Voor de functie van het gebied als
voedselbos is dat niet cruciaal, maar voor de functie van het gebied voor de biodiversiteit is dat heel
belangrijk.

De ontwikkeling van het voedselbos en de natuur

Realisatie van nieuwe voorzieningen is uiteraard belangrijk, maar uiteindelijk gaat het vooral om de
groei van het voedselbos en de ontwikkeling van de natuur.

De aangeplante bomen en struiken doen het redelijk goed. Zeker gezien de extreem droge jaren van
2023 en 2025 waarin er weinig groei was. Een groot deel van de planten is inmiddels zodanig
ontwikkeld dat ze weinig tot geen aandacht en hulp meer nodig hebben. Natuurlijk is er jonge
aanplant dood gegaan; van de kruidachtigen is alleen de daslook nog maar aanwezig.

Maar er staan ook bomen en struiken die goed gegroeid zijn en vrucht beginnen te dragen. We
hebben (bescheiden hoeveelheden) geoogst van rode en zwarte bessen, kruisbessen, jostabes,
japanse wijnbes, rozenbottel, nashipeer, appel, perzik, moerbei, hazelnoten, vijgen en mispels.
Opmerkelijk was ook dat de paddenstoelen kwekerij (op hout) na een paar jaar opeens productief
werd. De shiitakes hadden een paar periodes dat er flink wat paddenstoelen groeiden.

De komende jaren zal de oogst naar verwachting snel toe gaan nemen in volume en in aantal
soorten. Noten zoals de walnoot en pecannoot hebben langer nodig, daar moeten we nog minstens
10 jaar op wachten.

De komende jaren blijven we aanplanten. In 2026 nog een flink aantal, vooral in bos 3, daarna zullen
de aantallen afnemen en is het vooral een kwestie van aanvullen met interessante soorten of
variëteiten. We kijken daarbij niet alleen naar de mogelijke oogst, maar ook naar bloeiwijzen en
bloeitijden. Het is voor bijen, insecten en vlinders van belang dat van het vroege voorjaar tot laat in
het najaar bloeiende bloemen aanwezig zijn waar ze voedsel kunnen vinden.

De aandacht voor bijen, insecten en vlinders is een mooie brug naar de ontwikkeling van de natuur.
Daar besteden we veel aandacht aan.

De zone naast de woningbouwlocatie is vooral ingericht met waterpartijen en verlaagde terreinen
waar natte natuur zich thuis voelt. Behalve deze zone hebben alle sloten natuurvriendelijke oevers
gekregen en worden graspaden en overige kruidenrijke vegetaties zo natuurlijk mogelijk beheerd.
In de meeste gevallen betekent dat goed nadenken over het tijdstip en de frequentie van maaien en
het maaisel afvoeren. Afvoer van maaisel, op hopen in het terrein, zorgt voor verschraling van de
bodem en daardoor meer soortenrijkdom. De hopen met maaisel zijn weer een goede verblijfplek
voor allerlei kleinere dieren.

Soorten die profiteren van de ontwikkeling van de natuur zijn planten zoals de lisdodde, watermunt,
liesgras, zwanenbloem en gele lis. En dieren zoals de buizerd, de sperwer, eenden, fazanten en
hazen, maar ook vlinders en libellen doen het goed. De bijenburcht wordt nog niet druk bezocht,
maar dat komt wel als ook het aantal bloeiende planten toeneemt.

Vandalisme

Het laatste onderwerp wat betreft de resultaten van 2025 is minder leuk en is op dit moment
wellicht de lastigste uitdaging voor het project. Het afgelopen jaar, en zeker de afgelopen periode,
hebben we veel last van vandalisme. Hooihopen die in brand gestoken worden, hekwerk dat wordt
vernield en sinds we gestart zijn met het bouwen van het paviljoen zijn al driemaal ruiten ingeslagen.
De zaterdag na kerst werden de twee overgebleven ruiten ingeslagen en ook een reserve ruit die in
het gebouw stond werd vernield. De daders van de vernieling van de ruiten zijn bekend bij de politie,
maar helaas vind de politie het bewijs te dun om deze jongelui te vervolgen. We hopen en
verwachten dat door de aandacht van de politie en het treffen van preventieve maatregelen het
vandalisme kan worden gestopt.

Geplande werken 2026

Eind januari / begin februari gaan we weer planten. Bos 1 en bos 2 worden lokaal aangevuld waar
bomen of struiken zijn doodgegaan of waar nog geschikte open plekken zijn. In bos 3, het noordelijke
perceel, zullen we komend jaar een groot aantal bomen en struiken planten. Daarna zal het ook daar
om incidentele aanvullingen gaan.

Een flinke klus is het afronden van de bouw van het paviljoen. We verwachten dat dit project de
eerste helft van het jaar kan worden afgerond. We gaan dat zo veel als mogelijk met vrijwilligers
doen.

Beheer van paden, oevers en sloten loopt uiteraard ook het komend jaar weer door. Bijzondere
aandacht vraagt de aanwezigheid van haagwinde op een paar plekken. Deze plant woekert enorm en
groeit in snel tempo over lagere struiken en jonge bomen heen die daardoor verstikken. Frequent
afknippen / verwijderen is feitelijk de enige optie om deze invasieve plant tegen te houden.

Een leuker onderdeel van het werk is dat we komend jaar meer gaan oogsten en (delen van) de oogst
gaan verwerken tot bijvoorbeeld sappen of jam.

Netwerk en overleg

Het netwerk rond het Voedselbos Maasland is na de start van het project verder uitgebreid en het
overleg met diverse partijen is geïntensiveerd. Er zijn goede contacten met diverse startende
voedselbossen in andere gemeenten waar over en weer kennis en ervaring mee wordt gedeeld.

Er wordt samengewerkt met de bouwer van de naastgelegen woningbouw, de gemeente helpt met
materialen zoals houtsnippers voor de paden en een ecoloog van Staatsbosbeheer adviseert over het
natuurbeheer. Met het Hoogheemraadschap wordt overlegd over beheer ven water, sloten en
oevers. Bureau Landscape Foodscape is betrokken bij het opstellen van beplantingsplannen.
Voedselbos Maasland is aangehaakt bij provinciale en landelijke werkgroepen.

De groep actieve vrijwilligers / belangstellenden is het afgelopen jaar stabiel gebleven op ongeveer
30 personen. Via een app groep, mailberichten en incidenteel bijeenkomsten is deze groep
betrokken bij het project en wordt gecommuniceerd over vrijwilligersactiviteiten. De kennis en
deskundigheid van onze groep neemt ook toe. Afgelopen jaar zijn bijvoorbeeld een aantal mensen
aangehaakt die veel weten over wildplukken. Met de brede variatie aan terreintypen en vegetaties
zijn er uiteraard genoeg “wilde” planten waarvan geplukt kan worden, maar dat vraagt wel om
kennis van wat eetbaar is.

Het voedselbos is ook het afgelopen jaar weer gebruikt om leerlingen van basisscholen les te geven
over natuur en milieu. Verder zijn er diverse rondleidingen geweest voor belangstellenden.

Het betrekken van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en de beschikbaarheid van
gebruikstuinen voor mensen in de bijstand of vergelijkbare omstandigheden staat nog steeds op de
agenda. De gemeente staat hier positief in en gezamenlijk proberen we dit vorm te geven. De
belangstelling hiervoor en praktische invulling hiervan blijkt echter lastiger dan gedacht.
Gebruikstuinen zullen bijvoorbeeld veel overlast hebben van spontane vegetatie zoals de haagwinde.

Voorlichting en communicatie.

Het voedselbos heeft nog steeds veel publieke belangstelling. Ondanks dat één van de toegangen
tijdelijk is afgesloten vanwege het woningbouwproject en een “rondje” voedselbos daardoor niet
meer mogelijk is, weten veel mensen het voedselbos te vinden.

De aandacht in de lokale media was het afgelopen jaar wat minder, er waren niet veel opmerkelijke
of nieuwswaardige activiteiten. Komende jaren met het afbouwen en in gebruik nemen van het
paviljoen en de toenemende oogst uit het bos zal de belangstelling van de media ongetwijfeld
toenemen.

Onze website van het voedselbos wordt regelmatig aangevuld met nieuwe informatie. En op korte
termijn starten we met een instagram account.

Greenchoice, een van onze sponsors, heeft voedselbos Maasland ook het afgelopen jaar weer
gebruikt in promotiemateriaal over hun groene activiteiten:

Wat Voedselbos Maasland extra bijzonder maakt is dat het niet, zoals de meeste voedselbossen, bij een boer op het land ligt, maar vlak naast het dorp, op grond van Staatsbosbeheer. Bovendien bevindt het zich op slechts een steenworp afstand van Rotterdam, een stad die steeds meer inzet op het gebied van lokale voedselproductie met initiatieven zoals ‘Rotterdam de boer op!’. Het voedselbos Maasland is heel laagdrempelig. Iedereen kan het bos bezoeken en is er welkom om te komen proeven. Zo kun je zelf ervaren dat het mogelijk is lokaal voedsel te produceren zonder de natuur te belasten. Sterker nog, er juist extra waarde en biodiversiteit aan toe te voegen!

Financiën.

De financiën van het project zijn redelijk goed op orde. De bijzonder hoge inflatie in de jaren 2021 en
2022 (meer dan 10% per jaar) hebben echter wel voor een onvoorziene stijging van de uitgaven
gezorgd. De beschikbare middelen op dit moment zijn daardoor waarschijnlijk niet geheel toereikend
om de inrichting op het gewenste kwaliteitsniveau af te ronden. We zijn daarom op zoek naar
aanvullende middelen en verwachten dat dit gaat lukken.

Het project heeft bijdragen, dan wel toezegging van bijdragen, ontvangen van de volgende partijen:

• Fonds 1818
• Fonds de Bonnen
• Gemeente Midden Delfland
• Nationaal fonds NME
• Natuur in de stad, Provincie Zuid Holland
• Oranjefonds / Voordebuurt fonds
• Cultuur fonds Zuid Holland
• Rotterdam de Boer op / Greenchoice
• Trees for All
• BPD / van Mierlo, projectontwikkeling naastgelegen woningbouw
• Sport en Spel Maasland
• Diverse particuliere giften

In totaal is een bedrag van € 90.000 toegezegd, waarvan een bedrag van € 85.000 inmiddels is
ontvangen. Er is een bedrag van € 18.000 in kas en er is voor € 13.000 aanlopende verplichtingen,
voornamelijk met betrekking tot de bouw van het paviljoen. Per saldo is er op dit moment dus nog
een bedrag van € 10.000 over om het project verder af te ronden. Omdat dit naar verwachting niet
voldoende is, zijn we in overleg over aanvullende middelen.

Voor de langere termijn denken we na over een model om de jaarlijkse kosten van beheer en
onderhoud te dekken. Die kosten zijn voorlopig geraamd op € 2.500 per jaar. Mogelijk komt dit
bedrag uit de opbrengst van een (deel van) de oogst en wellicht kunnen we een aantal “Vrienden van
het Voedselbos” vinden die jaarlijks een bijdrage geven.

Dankwoord

Voedselbos Maasland bestond bij de start van het project vooral uit ambities en plannen en heel veel
uitdagingen. Inmiddels is een groot deel van het project uitgevoerd en liggen we goed op koers voor
de rest van de uitvoering. Hopelijk krijgen we samen met de politie ook grip op de vernielingen.

Vrijwel alle gebruikelijke uitdagingen liggen achter ons en veel van de ambities zijn gerealiseerd.
De randvoorwaarden zijn ingevuld om een mooi en (multi)functioneel voedselbos te realiseren en
duurzaam in stand te houden. Een voedselbos dat groeit en dat door te groeien aan waarde wint:
waarde voor de natuur, waarde voor het milieu, waarde voor de mensen.

Dat is mooi en dat kon en kan alleen dankzij Staatsbosbeheer die de grond beschikbaar stelt en
dankzij de inzet, hulp en steun van veel mensen en organisaties.

We zijn er nog niet, en iets wat blijft groeien is (gelukkig) nooit af, maar het is wel een goed moment
om iedereen die heeft meegeholpen daarvoor te bedanken. Dank je wel!

Namens het bestuur van Stichting Voedselbos Maasland

Kees van der Vaart,
Voorzitter