Eind 2021 is het project Voedselbos Maasland gestart. Jaarlijks wordt een voortgangsrapportage
opgesteld. Deze rapportages worden positief ontvangen door vrijwilligers, sponsors, stakeholders en
andere belangstellenden. We maakten daarom ook over 2025 graag weer een voortgangsrapportage.

De uitgangssituatie.

Voedselbos Maasland wordt aangelegd op een drietal percelen waar rond 1990 bos is aangeplant.
Door de essentaksterfte, een landelijk voorkomende ziekte in de essen, zijn er flinke gaten gevallen in
de beplanting. Die worden opgevuld met bomen en struiken die goed in een voedselbos passen. Het
voedselbos bestaat uit 3 naast elkaar liggende percelen die we, niet heel origineel maar wel
begrijpelijk, aanduiden met bos 1, bos 2 en bos 3. Bos 1 langs het Doelpad, bos 3 het meest
noordelijke perceel en bos 2 daar tussenin.

Voortvarende start van de uitvoering.

Tijdens de eerste periode van aanleg in 2022 en 2023 is achterstallig bosonderhoud uitgevoerd en is
honderden uren gewerkt aan het verwijderen van woekerende bramen. De eerste planten zijn de
grond in gegaan, een brede variatie in soorten van walnoot en tamme kastanje tot hazelaar, sechuan
peper, japanse gember en daslook. Een flink deel van het noodzakelijke grondwerk, vooral graven
van water in bos 3, is uitgevoerd. De fondsenwerving, communicatie en uitbreiding van het netwerk
en het aantal vrijwilligers hebben in die periode ook veel aandacht gekregen.

Het jaar 2024 hebben we vooral gebruikt om bos 3 verder in te richten en een flinke hoeveelheid
beplanting aan te brengen. En er is veel tijd besteed om de bouw van het paviljoen in het voedselbos
verder voor te bereiden en de benodigde vergunningen te krijgen. En uiteraard is er het nodige
reguliere onderhoudswerk uitgevoerd zoals maaien van paden en natuurvriendelijke oevers (in eigen
beheer) en het schonen van de sloten, soms handmatig maar grotendeels machinaal.

De uitvoering in 2025

Het afgelopen jaar begon met de aanplant van een fors aantal jonge struiken en bomen. Naast de
planten die we zelf al hadden aangekocht werden we geholpen door De Fruithof (Kapelle in Zeeland)
die als sponsoring in natura enkele honderden fruitbomen en struiken beschikbaar stelde. Daar zijn
we zeer dankbaar voor.

Nadat alle beplanting de grond in was gegaan begon een van de langste perioden zonder neerslag.
Het uitgangspunt is dat een “natuurlijk” voedselbos zich zelf moet kunnen redden, maar dan was er
weinig over gebleven van de jonge aanplant. Gedurende een paar maanden is er elke week water
gegeven aan de jonge aanplant. En omdat de aanplant te verspreid stond om dat met een pomp en
een slang te doen, betekende dat elke week meer dan 100 gieters met water het bos in sjouwen.
Maar het heeft gewerkt, want vrijwel alle aanplant heeft de droge periode overleefd. Overigens is
het ook echt een kwestie van overleven, want groei is er nauwelijks als de omstandigheden zo
extreem zijn. Maar dat wordt hopelijk in 2026 wel ingehaald.

Een ander groot “project” was de bouw van het paviljoen. Bij de verdere realisatie en gebruik van het
voedselbos speelt het paviljoen een belangrijke rol. Als locatie voor vrijwilligers om even een bakkie
te doen tijdens het werk, als opslag voor materiaal, als basis voor excursies en educatie en er is een
eco-toilet in het gebouw.

Het afgelopen jaar is veel voorbereidend werk gedaan zoals het regelen van een recht van opstal,
maken van berekeningen en tekeningen, opdracht verlenen voor het ombouwen van containers en
uiteindelijk ook het plaatsen van de containers en vervolgens het aftimmeren. Kort voor de kerst is
ook nog de fundering aangebracht (schroefpalen) voor de bouw van de overkapping met een groen
(sedum) dak. Gelukkig hebben we een goed bouwteam met professionals voor de voorbereiding en
uitvoering.

Het beheer en onderhoud van de natuurvriendelijke oevers, rietoevers en verlaagde
terreingedeelten heeft ook veel aandacht gekregen. Met het Hoogheemraadschap is regelmatig
overlegd onder welk keurregime het water en de sloten vallen. In de “keur” van het
Hoogheemraadschap wordt bepaald welk onderhoud van water en watergangen uitgevoerd moet
worden. Concreet betekent dit dat in de keur bepaald wordt of een oever en sloot elk najaar volledig
geschoond moet worden of dat vegetatie zoals riet, water- en oeverplanten deels mag blijven staan
en bijvoorbeeld om het jaar geheel geschoond kan worden. In en rond het voedselbos willen we
graag dat er altijd bij een deel van de oevers en sloten vegetatie kan blijven staan tijdens de winter.
Het ziet er naar uit dat we daar overeenstemming over bereiken. Voor de functie van het gebied als
voedselbos is dat niet cruciaal, maar voor de functie van het gebied voor de biodiversiteit is dat heel
belangrijk.

De ontwikkeling van het voedselbos en de natuur

Realisatie van nieuwe voorzieningen is uiteraard belangrijk, maar uiteindelijk gaat het vooral om de
groei van het voedselbos en de ontwikkeling van de natuur.

De aangeplante bomen en struiken doen het redelijk goed. Zeker gezien de extreem droge jaren van
2023 en 2025 waarin er weinig groei was. Een groot deel van de planten is inmiddels zodanig
ontwikkeld dat ze weinig tot geen aandacht en hulp meer nodig hebben. Natuurlijk is er jonge
aanplant dood gegaan; van de kruidachtigen is alleen de daslook nog maar aanwezig.

Maar er staan ook bomen en struiken die goed gegroeid zijn en vrucht beginnen te dragen. We
hebben (bescheiden hoeveelheden) geoogst van rode en zwarte bessen, kruisbessen, jostabes,
japanse wijnbes, rozenbottel, nashipeer, appel, perzik, moerbei, hazelnoten, vijgen en mispels.
Opmerkelijk was ook dat de paddenstoelen kwekerij (op hout) na een paar jaar opeens productief
werd. De shiitakes hadden een paar periodes dat er flink wat paddenstoelen groeiden.

De komende jaren zal de oogst naar verwachting snel toe gaan nemen in volume en in aantal
soorten. Noten zoals de walnoot en pecannoot hebben langer nodig, daar moeten we nog minstens
10 jaar op wachten.

De komende jaren blijven we aanplanten. In 2026 nog een flink aantal, vooral in bos 3, daarna zullen
de aantallen afnemen en is het vooral een kwestie van aanvullen met interessante soorten of
variëteiten. We kijken daarbij niet alleen naar de mogelijke oogst, maar ook naar bloeiwijzen en
bloeitijden. Het is voor bijen, insecten en vlinders van belang dat van het vroege voorjaar tot laat in
het najaar bloeiende bloemen aanwezig zijn waar ze voedsel kunnen vinden.

De aandacht voor bijen, insecten en vlinders is een mooie brug naar de ontwikkeling van de natuur.
Daar besteden we veel aandacht aan.

De zone naast de woningbouwlocatie is vooral ingericht met waterpartijen en verlaagde terreinen
waar natte natuur zich thuis voelt. Behalve deze zone hebben alle sloten natuurvriendelijke oevers
gekregen en worden graspaden en overige kruidenrijke vegetaties zo natuurlijk mogelijk beheerd.
In de meeste gevallen betekent dat goed nadenken over het tijdstip en de frequentie van maaien en
het maaisel afvoeren. Afvoer van maaisel, op hopen in het terrein, zorgt voor verschraling van de
bodem en daardoor meer soortenrijkdom. De hopen met maaisel zijn weer een goede verblijfplek
voor allerlei kleinere dieren.

Soorten die profiteren van de ontwikkeling van de natuur zijn planten zoals de lisdodde, watermunt,
liesgras, zwanenbloem en gele lis. En dieren zoals de buizerd, de sperwer, eenden, fazanten en
hazen, maar ook vlinders en libellen doen het goed. De bijenburcht wordt nog niet druk bezocht,
maar dat komt wel als ook het aantal bloeiende planten toeneemt.

Vandalisme

Het laatste onderwerp wat betreft de resultaten van 2025 is minder leuk en is op dit moment
wellicht de lastigste uitdaging voor het project. Het afgelopen jaar, en zeker de afgelopen periode,
hebben we veel last van vandalisme. Hooihopen die in brand gestoken worden, hekwerk dat wordt
vernield en sinds we gestart zijn met het bouwen van het paviljoen zijn al driemaal ruiten ingeslagen.
De zaterdag na kerst werden de twee overgebleven ruiten ingeslagen en ook een reserve ruit die in
het gebouw stond werd vernield. De daders van de vernieling van de ruiten zijn bekend bij de politie,
maar helaas vind de politie het bewijs te dun om deze jongelui te vervolgen. We hopen en
verwachten dat door de aandacht van de politie en het treffen van preventieve maatregelen het
vandalisme kan worden gestopt.

Geplande werken 2026

Eind januari / begin februari gaan we weer planten. Bos 1 en bos 2 worden lokaal aangevuld waar
bomen of struiken zijn doodgegaan of waar nog geschikte open plekken zijn. In bos 3, het noordelijke
perceel, zullen we komend jaar een groot aantal bomen en struiken planten. Daarna zal het ook daar
om incidentele aanvullingen gaan.

Een flinke klus is het afronden van de bouw van het paviljoen. We verwachten dat dit project de
eerste helft van het jaar kan worden afgerond. We gaan dat zo veel als mogelijk met vrijwilligers
doen.

Beheer van paden, oevers en sloten loopt uiteraard ook het komend jaar weer door. Bijzondere
aandacht vraagt de aanwezigheid van haagwinde op een paar plekken. Deze plant woekert enorm en
groeit in snel tempo over lagere struiken en jonge bomen heen die daardoor verstikken. Frequent
afknippen / verwijderen is feitelijk de enige optie om deze invasieve plant tegen te houden.

Een leuker onderdeel van het werk is dat we komend jaar meer gaan oogsten en (delen van) de oogst
gaan verwerken tot bijvoorbeeld sappen of jam.

Netwerk en overleg

Het netwerk rond het Voedselbos Maasland is na de start van het project verder uitgebreid en het
overleg met diverse partijen is geïntensiveerd. Er zijn goede contacten met diverse startende
voedselbossen in andere gemeenten waar over en weer kennis en ervaring mee wordt gedeeld.

Er wordt samengewerkt met de bouwer van de naastgelegen woningbouw, de gemeente helpt met
materialen zoals houtsnippers voor de paden en een ecoloog van Staatsbosbeheer adviseert over het
natuurbeheer. Met het Hoogheemraadschap wordt overlegd over beheer ven water, sloten en
oevers. Bureau Landscape Foodscape is betrokken bij het opstellen van beplantingsplannen.
Voedselbos Maasland is aangehaakt bij provinciale en landelijke werkgroepen.

De groep actieve vrijwilligers / belangstellenden is het afgelopen jaar stabiel gebleven op ongeveer
30 personen. Via een app groep, mailberichten en incidenteel bijeenkomsten is deze groep
betrokken bij het project en wordt gecommuniceerd over vrijwilligersactiviteiten. De kennis en
deskundigheid van onze groep neemt ook toe. Afgelopen jaar zijn bijvoorbeeld een aantal mensen
aangehaakt die veel weten over wildplukken. Met de brede variatie aan terreintypen en vegetaties
zijn er uiteraard genoeg “wilde” planten waarvan geplukt kan worden, maar dat vraagt wel om
kennis van wat eetbaar is.

Het voedselbos is ook het afgelopen jaar weer gebruikt om leerlingen van basisscholen les te geven
over natuur en milieu. Verder zijn er diverse rondleidingen geweest voor belangstellenden.

Het betrekken van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en de beschikbaarheid van
gebruikstuinen voor mensen in de bijstand of vergelijkbare omstandigheden staat nog steeds op de
agenda. De gemeente staat hier positief in en gezamenlijk proberen we dit vorm te geven. De
belangstelling hiervoor en praktische invulling hiervan blijkt echter lastiger dan gedacht.
Gebruikstuinen zullen bijvoorbeeld veel overlast hebben van spontane vegetatie zoals de haagwinde.

Voorlichting en communicatie.

Het voedselbos heeft nog steeds veel publieke belangstelling. Ondanks dat één van de toegangen
tijdelijk is afgesloten vanwege het woningbouwproject en een “rondje” voedselbos daardoor niet
meer mogelijk is, weten veel mensen het voedselbos te vinden.

De aandacht in de lokale media was het afgelopen jaar wat minder, er waren niet veel opmerkelijke
of nieuwswaardige activiteiten. Komende jaren met het afbouwen en in gebruik nemen van het
paviljoen en de toenemende oogst uit het bos zal de belangstelling van de media ongetwijfeld
toenemen.

Onze website van het voedselbos wordt regelmatig aangevuld met nieuwe informatie. En op korte
termijn starten we met een instagram account.

Greenchoice, een van onze sponsors, heeft voedselbos Maasland ook het afgelopen jaar weer
gebruikt in promotiemateriaal over hun groene activiteiten:

Wat Voedselbos Maasland extra bijzonder maakt is dat het niet, zoals de meeste voedselbossen, bij een boer op het land ligt, maar vlak naast het dorp, op grond van Staatsbosbeheer. Bovendien bevindt het zich op slechts een steenworp afstand van Rotterdam, een stad die steeds meer inzet op het gebied van lokale voedselproductie met initiatieven zoals ‘Rotterdam de boer op!’. Het voedselbos Maasland is heel laagdrempelig. Iedereen kan het bos bezoeken en is er welkom om te komen proeven. Zo kun je zelf ervaren dat het mogelijk is lokaal voedsel te produceren zonder de natuur te belasten. Sterker nog, er juist extra waarde en biodiversiteit aan toe te voegen!

Financiën.

De financiën van het project zijn redelijk goed op orde. De bijzonder hoge inflatie in de jaren 2021 en
2022 (meer dan 10% per jaar) hebben echter wel voor een onvoorziene stijging van de uitgaven
gezorgd. De beschikbare middelen op dit moment zijn daardoor waarschijnlijk niet geheel toereikend
om de inrichting op het gewenste kwaliteitsniveau af te ronden. We zijn daarom op zoek naar
aanvullende middelen en verwachten dat dit gaat lukken.

Het project heeft bijdragen, dan wel toezegging van bijdragen, ontvangen van de volgende partijen:

• Fonds 1818
• Fonds de Bonnen
• Gemeente Midden Delfland
• Nationaal fonds NME
• Natuur in de stad, Provincie Zuid Holland
• Oranjefonds / Voordebuurt fonds
• Cultuur fonds Zuid Holland
• Rotterdam de Boer op / Greenchoice
• Trees for All
• BPD / van Mierlo, projectontwikkeling naastgelegen woningbouw
• Sport en Spel Maasland
• Diverse particuliere giften

In totaal is een bedrag van € 90.000 toegezegd, waarvan een bedrag van € 85.000 inmiddels is
ontvangen. Er is een bedrag van € 18.000 in kas en er is voor € 13.000 aanlopende verplichtingen,
voornamelijk met betrekking tot de bouw van het paviljoen. Per saldo is er op dit moment dus nog
een bedrag van € 10.000 over om het project verder af te ronden. Omdat dit naar verwachting niet
voldoende is, zijn we in overleg over aanvullende middelen.

Voor de langere termijn denken we na over een model om de jaarlijkse kosten van beheer en
onderhoud te dekken. Die kosten zijn voorlopig geraamd op € 2.500 per jaar. Mogelijk komt dit
bedrag uit de opbrengst van een (deel van) de oogst en wellicht kunnen we een aantal “Vrienden van
het Voedselbos” vinden die jaarlijks een bijdrage geven.

Dankwoord

Voedselbos Maasland bestond bij de start van het project vooral uit ambities en plannen en heel veel
uitdagingen. Inmiddels is een groot deel van het project uitgevoerd en liggen we goed op koers voor
de rest van de uitvoering. Hopelijk krijgen we samen met de politie ook grip op de vernielingen.

Vrijwel alle gebruikelijke uitdagingen liggen achter ons en veel van de ambities zijn gerealiseerd.
De randvoorwaarden zijn ingevuld om een mooi en (multi)functioneel voedselbos te realiseren en
duurzaam in stand te houden. Een voedselbos dat groeit en dat door te groeien aan waarde wint:
waarde voor de natuur, waarde voor het milieu, waarde voor de mensen.

Dat is mooi en dat kon en kan alleen dankzij Staatsbosbeheer die de grond beschikbaar stelt en
dankzij de inzet, hulp en steun van veel mensen en organisaties.

We zijn er nog niet, en iets wat blijft groeien is (gelukkig) nooit af, maar het is wel een goed moment
om iedereen die heeft meegeholpen daarvoor te bedanken. Dank je wel!

Namens het bestuur van Stichting Voedselbos Maasland

Kees van der Vaart,
Voorzitter

Eind 2021 is het project Voedselbos Maasland gestart. Jaarlijks wordt een voortgangsrapportage opgesteld. Deze rapportages worden positief ontvangen door vrijwilligers, sponsors, stakeholders en andere belangstellenden. We maakten daarom ook eind 2024 graag weer een voortgangsrapportage.

De uitgangssituatie.

Voedselbos Maasland wordt aangelegd op een drietal percelen waar rond 1990 bos is aangeplant.

Door de essentaksterfte, een landelijk voorkomende ziekte in de essen, zijn er flinke gaten gevallen in de beplanting. Die worden opgevuld met bomen en struiken die goed in een voedselbos passen.

Het voedselbos bestaat uit 3 naast elkaar liggende percelen die we, niet heel origineel maar wel begrijpelijk, aanduiden met bos 1, bos 2 en bos 3. Bos 1 langs het Doelpad, bos 3 het meest noordelijke perceel en bos 2 daar tussenin.

Voortvarende start van de uitvoering.

De eerste periode van aanleg in 2022 is achterstallig bosonderhoud uitgevoerd, is honderden uren gewerkt aan het verwijderen van woekerende bramen, zijn de eerste planten de grond in gegaan en is een flink deel van het noodzakelijke grondwerk, vooral graven van water, uitgevoerd. De fondswerving, communicatie en uitbreiding van het netwerk en het aantal vrijwilligers hebben veel aandacht gekregen.

In 2023 zijn opnieuw honderden uren besteed om ook de laatste grotere oppervlakten in het bos te schonen van bramen. De daarop volgende activiteit leverde minder schrammen en spierpijn op en meer zichtbaar resultaat, in de tweede plantronde zijn weer honderden voedselbos planten de grond in gegaan. Een brede variatie in soorten van walnoot en tamme kastanje tot hazelaar, sechuan peper, japanse gember en daslook.

Het was ook het jaar van een extreem lange periode in het voorjaar zonder een druppel regen. En hoewel een voedselbos in principe “voor zich zelf moet zorgen” hebben we toen toch flink wat tijd besteed om de jonge aanplant water te geven.

Eind 2023 waren bos 1 en bos 2 grotendeels ingericht en aangeplant.

Activiteiten in 2024

Het jaar 2024 hebben we vooral gebruikt om bos 3 verder in te richten en een flinke hoeveelheid beplanting aan te brengen. En, niet zichtbaar in het gebied, er is veel tijd besteed om de  bouwvergunning voor het paviljoen in het voedselbos te krijgen.

Eind februari / begin maart zijn er bijna 1.000 planten de grond in gegaan in bos 3.

In tegenstelling tot de “organische” vormgeving in bos 1 en 2,  waarbij de lege plekken bepaalden waar paden kwamen en nieuwe beplanting werd aangebracht, is in bos 3 gekozen voor een rationeel ontwerp met rechte lijnen. Dat was mogelijk omdat in bos 3 slechts een zeer beperkt aantal oudere bomen stond. Dat leidde tot een ontwerp met beplanting in lange rechte rijen waarbij meer nadruk ligt op toegankelijkheid en oogsten. Het aardige daarvan is dat in het voedselbos nu twee sterk verschillen modellen zijn toegepast. Niet alleen ruimtelijk maar ook functioneel is het interessant om te zien hoe de ontwikkeling van de vegetatie in beide modellen verder gaat.

Een rationeel ontwerp betekent overigens niet dat het een saai ontwerp is geworden. Bij het graven van waterpartijen en sloten en de aanlag van paden is de kavelrichting aangehouden. De beplanting is op rijen geplant die volledig oost – west lopen. De theorie daarachter is dat de planten dan het meest profiteren van de zon. Doordat de richting van de rijen beplanting net wat gedraaid is ten opzichte van de richting van de sloten en paden is een interessant ruimtelijke beeld ontstaan. De grond die vrij kwam uit de waterpartijen en sloten is verwerkt in verhoogde banen die dezelfde oost – west richting hebben als de beplanting. Dat geeft variatie in drooglegging en dus mogelijkheden voor bomen en struiken die van natte voeten houden naast soorten die graag wat hoger en droger staan. Tenslotte is gekozen voor veel verschillende soorten bomen en struiken in een rij. Kortom, een rationeel ontwerp met heel veel variatie.

Het was wel een hele uitdaging om alle bomen en struiken precies op de juiste plaats in de rij te planten, maar het lijkt er op dat dit goed gelukt is.

Leuk detail is dat de windhaag, die aan de “koude” oostkant van het perceel is geplant, voor een groot deel bestaat uit elzen die zijn opgekomen na het graafwerk op het perceel. Waarschijnlijk uit zaden die al vanaf de ontginning van het gebied, die rond 1200 plaats vond, in de grond zaten.

Voorjaar 2024 is de bouwvergunning voor het paviljoen aangevraagd. We hadden verwacht dat het technisch eenvoudige ontwerp inclusief constructieve rapporten snel een vergunning op zou leveren zodat we zomer / najaar 2024 konden bouwen. Dat liep helaas niet zoals verwacht: na veel overleg en aanvullende vragen kwam de vergunning kort voor kerstmis binnen.

Toch is er ook in 2024 weer wat nieuws gebouwd. In bos 3 is een aantal vlonders aangelegd zodat alle delen van het gebied nu toegankelijk zijn, ook voor het benodigde onderhoud met zwaarder materieel.

En uiteraard is er het nodige reguliere onderhoudswerk uitgevoerd zoals maaien van paden en natuurvriendelijke oevers (in eigen beheer) en het schonen van de sloten, soms handmatig maar grotendeels machinaal.

De ontwikkeling van het voedselbos en de natuur

Door alle aandacht voor de realisatie zouden we bijna vergeten om op te schrijven hoe het gaat met de ontwikkeling van het voedselbos en de natuur.

De bomen en struiken, die in bos 1 en bos 2 deels inmiddels twee jaar geleden zijn geplant, staan er goed op. Natuurlijk is er jonge aanplant dood gegaan, maar er staan ook bomen en struiken tussen die al een paar meter hoog zijn en voorzichtig vrucht beginnen te dragen. De aanplant uit begin 2024 heeft het redelijk goed gedaan. Het natte voorjaar van 2024 was voor de planten veel minder problematisch dan een heel droog voorjaar van 2023. Opvallend verschijnsel afgelopen voorjaar was het enorme aantal (naakt)slakken. Van sommige soorten zoals de moerbei en de uiensoepboom werden consequent  alle jonge bladeren opgegeten. Gelukkig stopte dat toen het wat droger weer werd en kon de beplanting zich herstellen.

Naast voedselbosbouw geven we ook veel aandacht aan de ontwikkeling van de natuur. De zone naast de woningbouwlocatie is vooral ingericht met waterpartijen en verlaagde terreinen waar natte natuur zich thuis voelt. Dat ontwikkelt goed. Behalve deze zone hebben alle sloten natuurvriendelijke oevers gekregen en beheren we het bos zo natuurlijk mogelijk.

Soorten die profiteren zijn planten zoals de lisdodde, watermunt, liesgras, zwanenbloem en gele lis. En dieren zoals de buizerd, de sperwer, eenden, fazanten en hazen, maar ook vlinders en libellen doen het goed. De bijenburcht wordt nog niet druk bezocht, maar dat komt wel als ook het aantal bloeiende planten toeneemt. Opmerkelijke waarnemingen het afgelopen jaar waren een ijsvogeltje, een broedgeval van de staartmees en een hermelijn die een tijdje een verblijfplaats vond in één van de hopen gemaaid gras die verspreid in het gebied liggen.  

Geplande werken 2025

Eind februari / begin maart volgt weer een flinke ronde van aanplant van bomen en struiken. Bos 1 en bos 2 wordt lokaal aangevuld waar bomen of struiken zijn doodgegaan of waar nog wat geschikte open plekken zijn. Bos 3, het noordelijke perceel, krijgt een forse tweede ronde van aanplant. Uiteraard gaan we in 2025 het paviljoen bouwen zodat we meer faciliteiten hebben voor de vrijwilligers en de bezoekers. En naast het reguliere beheer en onderhoud beginnen we heel bescheiden met het oogsten.

Netwerk en overleg

Het netwerk rond het Voedselbos Maasland is na de start van het project verder uitgebreid en het overleg met diverse partijen is geïntensiveerd. Er zijn ook goede contacten met diverse startende voedselbossen in andere gemeenten waar over en weer kennis en ervaring mee wordt gedeeld.

Er wordt samengewerkt met de bouwer van de naastgelegen woningbouw, de gemeente helpt met materialen zoals houtsnippers voor de paden en een ecoloog van Staatsbosbeheer adviseert over het natuurbeheer. Bureau Landscape Foodscape is nog steeds betrokken bij het opstellen van beplantingsplannen.

De groep actieve vrijwilligers / belangstellenden is het afgelopen jaar stabiel gebleven op ongeveer 30 personen. Via een app groep, mailberichten en incidenteel bijeenkomsten is deze groep betrokken bij het project en wordt gecommuniceerd over vrijwilligersactiviteiten.

De kennis en deskundigheid neemt ook toe, afgelopen jaar zijn bijvoorbeeld een aantal mensen aangehaakt die veel weten over wildplukken. Met de brede variatie aan terreintypen en vegetaties zijn er uiteraard genoeg “wilde” planten waarvan geplukt kan worden, maar dat vraagt wel om kennis.

Het voedselbos is ook het afgelopen jaar weer gebruikt om leerlingen van basisscholen les te geven over natuur en milieu. We hebben afspraken gemaakt met een professionele docente wildplukken / gebruik van wilde planten die een deel van haar lessen gaat geven in  het voedselbos en als “tegenprestatie” ook de vrijwilligers van het voedselbos een training wildplukken geeft.

Het betrekken van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en de beschikbaarheid van gebruikstuinen voor mensen in de bijstand of vergelijkbare omstandigheden staat nog steeds op de agenda. De gemeente staat hier positief in en gezamenlijk proberen we dit vorm te geven. De belangstelling hiervoor en praktische invulling hiervan blijkt echter lastiger dan gedacht. 

Voorlichting en communicatie.

Het voedselbos heeft nog steeds veel publieke belangstelling. Ondanks dat één van de toegangen tijdelijk is afgesloten vanwege het woningbouwproject en een “rondje” voedselbos daardoor niet meer mogelijk is, weten veel mensen het voedselbos te vinden.

De aandacht in de lokale media was het afgelopen jaar wat minder, er waren namelijk niet veel opmerkelijke of nieuwswaardige activiteiten. Komende jaren met de bouw van het paviljoen en de toenemende oogst uit het bos zal de belangstelling van de media ongetwijfeld weer toenemen.

Overigens was er ook zeker “nieuwe” aandacht voor het project. Greenchoice, een van onze sponsors, heeft voedselbos Maasland gebruikt in een bedrijfsfilm over hun groene activiteiten en de provincie Zuid Holland heeft het voedselbos gebruikt als voorbeeldproject in een informatieve bijeenkomst over voedselbosbouw.

En uiteraard wordt de website van het voedselbos regelmatig aangevuld met nieuwe informatie. Op social media zijn we minder actief; het ontbreekt nog aan een vrijwilliger die hier goed in thuis is en er tijd aan wil besteden.

Financiën.

Het project heeft bijdragen dan wel toezegging van bijdragen ontvangen van de volgende partijen:

• Fonds 1818
• Fonds de Bonnen
• Gemeente Midden Delfland
• Nationaal fonds NME
• Natuur in de stad, Provincie Zuid Holland
• Oranjefonds / Voordebuurt fonds
• Cultuur fonds Zuid Holland
• Rotterdam de Boer op / Greenchoice
• Trees for all
• Projectontwikkelaar naastgelegen woningbouw
• Sport en Spel Maasland

In totaal is een bedrag van € 88.000 toegezegd, waarvan een bedrag van € 70.000 inmiddels is ontvangen. De uitgaven voor het project bedragen per 31 december 2024 afgerond € 52.000.

Het komende jaar moet blijken of de middelen toereikend zijn om de resterende beplantingen aan te brengen en ook het paviljoen te realiseren, of dat nog aanvullende middelen gewenst zijn.

Voor de langere termijn denken we na over een model om de jaarlijkse kosten van beheer en onderhoud te dekken. Die kosten zijn voorlopig geraamd op € 2.500 per jaar. Mogelijk komt dit bedrag uit de opbrengst van een (deel van) de oogst en wellicht kunnen we een aantal “vrienden van het voedselbos” vinden die jaarlijks een bijdrage geven. De komende jaren zitten we nog in de aanlegfase, en worden de middelen voor de aanleg gebruikt, dus er is nog tijd om een plan te maken voor de benodigde middelen in de beheerfase.

Dankwoord

Het is geen gemakzucht, maar ik gebruik grotendeels dezelfde woorden als in de eerdere voortgangsrapportage. Die passen nog bijzonder goed.

Voedselbos Maasland bestond bij de start van het project vooral uit ambities en plannen en heel veel uitdagingen. Inmiddels is een groot deel van het project uitgevoerd en liggen er concrete plannen voor de rest van de uitvoering.

Een flink deel van de uitdagingen ligt achter ons en we zijn goed op weg om de ambities waar te maken. Vrijwel alle randvoorwaarden zijn ingevuld om een mooi en (multi)functioneel voedselbos te realiseren en duurzaam in stand te houden. Een voedselbos dat groeit en dat door te groeien aan waarde wint: waarde voor de natuur, waarde voor het milieu, waarde voor de mensen.

Dat is mooi en dat kon en kan alleen maar dankzij Staatsbosbeheer die grond beschikbaar heeft gesteld en vervolgens dankzij de inzet en hulp van veel mensen en organisaties.

We zijn er nog niet, en iets wat blijft groeien is (gelukkig) nooit af, maar het is wel een goed moment om iedereen die heeft meegeholpen daarvoor te bedanken. Dank je wel!

Namens het bestuur van Stichting Voedselbos Maasland

Kees van der Vaart,

Voorzitter

Eind 2021 is het project Voedselbos Maasland gestart. Eind 2022 is de eerste voortgangsrapportage opgesteld. Die is positief ontvangen door vrijwilligers, sponsors, stakeholders en andere belangstellenden. We maken daarom ook eind 2023 graag weer een voortgangsrapportage. 

De uitgangssituatie

Voedselbos Maasland wordt aangelegd op een drietal percelen waar rond 1990 bos is aangeplant. Door de essentaksterfte, een landelijk voorkomende ziekte in de essen, zijn er flinke gaten gevallen in de beplanting. Die worden opgevuld met bomen en struiken die goed in een voedselbos passen.

Voortvarende start van de uitvoering

De eerste periode van aanleg in 2022 is achterstallig bosonderhoud uitgevoerd, is honderden uren gewerkt aan het verwijderen van woekerende bramen, zijn de eerste planten de grond in gegaan en is een flink deel van het noodzakelijke grondwerk, graven van water, uitgevoerd. 

De fondswerving, communicatie en uitbreiding van het netwerk en het aantal vrijwilligers hebben veel aandacht gekregen. Benodigde vergunningen zijn aangevraagd en verkregen. Eind 2022 was het project goed op gang gekomen. 

Werkzaamheden in 2023

De eerste maanden van 2023 waren een herhaling van 2022. Met gelukkig een flinke groep vrijwilligers zijn weer honderden uren besteed om ook de laatste grotere oppervlakten in het bos te schonen van bramen. De daarop volgende activiteit leverde minder schrammen en spierpijn op en meer zichtbaar resultaat, in de tweede plantronde zijn weer honderden voedselbos planten de grond in gegaan. Een brede variatie in soorten van walnoot en tamme kastanje tot hazelaar, sechuan peper, japanse gember en daslook. 

De stammen met paddenstoelenkweek die op stapels stonden hebben een mooi beschut plekje gekregen in het bos. De komende jaren kunnen we daar waarschijnlijk eetbare paddenstoelen gaan oogsten.

In het voorjaar is het grondwerk afgemaakt dat eind 2022 niet meer mogelijk was omdat het te nat werd.

En daarna kwam de langste droge periode sinds jaren. Hoewel een natuurlijk voedselbos zich  normaal gesproken zelf in stand kan houden hebben we toch besloten om de jonge aanplant water te gaan geven. Met een pomp en een flinke lengte aan slangen is wekelijks alle jonge aanplant van water voorzien. Dat heeft zeker effect gehad, de uitval bleef beperkt. De groei was ook beperkt, het was vooral een kwestie van overleven. In de nazomer met wat regen kregen we toch nog een onverwachte groeispurt. 

Wat wel bijzonder hard groeide het afgelopen jaar dat waren de brandnetels. Die werden meer dan manshoog. Brandnetels zijn op zich niet verkeerd, ze zorgen voor beschutting van jonge aanplant, ze houden de grond bedekt waardoor die minder uit droogt en ze zijn goed voor insecten en vlinders. Maar onder een dichte massa brandnetels met een hoogte tot 2 meter krijgt jonge aanplant te weinig licht en verstikt. Naast water geven hebben we daarom ook elke paar weken alle jonge planten ruimte en licht gegeven door het afknippen van de brandnetels rond de planten. 

Met het oog op biodiversiteit en zorg voor de wilde bijen, die belangrijk zijn voor bestuiving van veel planten, hebben we een bijenburcht aangelegd. Met gebruik van hout uit het bos, hergebruik van oude dakpannen en drainagebuizen en aangevoerde leem is een fraaie en functionele bijenburcht ontstaan op een mooie zonnige plek. We verwachten dat daar voorjaar 2023 veel verschillende soorten wilde bijen gaan nestelen. Veruit het grootste deel van de wilde bijen maakt nestplekken in de grond of op de grond liggend steenafval, hout enzovoort.

Afgelopen jaar hebben we ook weer vlonders gemaakt over sloten en wandelpaden aangelegd, vooral in de vorm van graspaden. In de open delen van het voedselbos is dat een prima manier om het voedselbos toegankelijk te maken voor beheer en onderhoud en voor bezoekers. 

We hebben ook goede vorderingen gemaakt met het realiseren van een bescheiden, maar wel goed passend gebouw in het voedselbos. Voor voorlichting en educatie, verblijf voor vrijwilligers, een ecotoilet, opslag van materialen, maaimachines en werktuigen is dat een belangrijke voorziening.  Simon Hanemaaijer heeft een schitterend ontwerp gemaakt, gebaseerd op de uitgangspunten van biophilic design. De gemeente heeft ons een brief gestuurd waarin ze planologische medewerking toezeggen. Volgende actie, die inmiddels goed loopt, is het kopen een aanpassen van zeecontainers en het verder uitwerken van constructies en bouwtekeningen zodat de bouwvergunningen aangevraagd kunnen worden.

Gedurende vrijwel het hele jaar is er verder onderhoud uitgevoerd aan paden en natuurvriendelijke oevers en is maaiwerk en slootwerk uitgevoerd. Al het vrijkomende groen bij onderhoud van oevers en sloten en bij maaiwerk wordt afgeruimd. Dat zorgt voor verschraling van de bodem waardoor de variatie aan planten toeneemt. Dat is vervolgens weer goed voor de variatie aan insecten, vlinders en libellen.

Het groen wordt op hopen in het bos gezet die een verblijfplaats vormen voor weer andere diersoorten.  

Geplande werken

Voor de komende tijd, tot en met voorjaar / zomer 2024, staan weer diverse werken op de planning. 

Eind februari / begin maart weer een flinke ronde van aanplant van bomen en struiken. Dit jaar is vooral het noordelijke perceel, waar afgelopen jaar het grondwerk is uitgevoerd, aan de beurt. Op dit perceel is nog maar beperkt oude beplanting aanwezig, dus veel ruimte voor nieuwe aanplant. Jelle Fekkes van bureau Landscape Foodscape heeft daar een plan voor gemaakt. 

Op de percelen waar de afgelopen jaren is geplant zijn vooral op een “organische wijze” de open plekken opgevuld met nieuwe planten. Voor het perceel dat dit jaar aan de beurt is om te planten is een rationeel ontwerp gemaakt met strakke vormen en rechte rijen die nauwkeurig oost – west gesitueerd zijn om het zonlicht maximaal te kunnen benutten voor zowel de hogere bomen als de lagere struiken. 

Met deze andere aanpak laten we zien dat voedselbossen diverse vormen kunnen hebben en geven we ook een voorbeeld van een wijze van aanplant die goed geschikt is om efficiënt te kunnen oogsten.

Uiteraard gaat veel aandacht en tijd naar de realisatie van het gebouw. Het aanpassen van zeecontainers, het aanbrengen van ramen en deuren, is specialistisch werk wat we uitbesteden, maar het aftimmeren en het aanbrengen van het groene dak willen we zo veel mogelijk met eigen vrijwilligers doen. De verwachting is dat het gebouw medio 2024 in het bos staat. En dan is er ook nog het terugkerend onderhoud van beplanting, paden, schouwpaden, sloten en slootkanten. Door de realisatie van extra sloten en water is dat inmiddels een aanzienlijke lengte die natuur- en milieuvriendelijk onderhouden wordt. 

Netwerk en overleg

Het netwerk rond het Voedselbos Maasland is na de start van het project verder uitgebreid en het overleg met diverse partijen is geïntensiveerd. De groep actieve vrijwilligers / belangstellenden is het afgelopen jaar stabiel gebleven op ongeveer 30 personen. Via een app groep, mailberichten en incidenteel bijeenkomsten is deze groep betrokken bij het project en wordt gecommuniceerd over vrijwilligers activiteiten.  De verwachting is dat het aantal actieve vrijwilligers verder toe zal nemen als er ook oogst activiteiten plaats gaan vinden. Afgelopen jaar waren er enkele bomen / struiken waar de eerste vruchten aan kwamen, de komende jaren zal dat (sterk) toenemen. 

Opmerkelijk was het aantal vragen om informatie / overleg vanuit andere initiatieven om voedselbossen aan te leggen. Er waren bezoeken aan het voedselbos en er is informatie gedeeld met initiatief nemers uit De Lier, Pijnacker en Rhoon.

Met de gemeente (afdeling werk en inkomen en maatschappelijk team) is gesproken over het betrekken van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en de beschikbaarheid van gebruikstuinen voor mensen in de bijstand of vergelijkbare omstandigheden. De gemeente staat hier positief in en gezamenlijk werken we uit hoe dit vorm kan krijgen. Ondertussen houden we beiden in de gaten of er concrete belangstelling is, bij voorkeur werken we hier “learning by doing” aan.  

In 2023 is het overleg met de scholen in Maasland, drie basisscholen en een opleiding voor “groen” voortgezet onderwijs (Lentiz college), voortgezet. Meest concreet resultaat tot nu toe is de Aloysius school waar de groepen 5 en 6 een project hebben gedaan speciaal gericht op het voedselbos. De groepen 5 en 6 zijn rondgeleid in het Voedselbos en hebben een uitgebreide toelichting gekregen. Door de kinderen uit deze groepen is een interactieve informatie gemaakt met behulp van een flink aantal QR codes die in het voedselbos zijn opgehangen. Bezoekers kunnen daardoor online informatie over planten en dieren in het voedselbos krijgen.      

Het overleg met de gemeente, het Hoogheemraadschap en de projectontwikkelaar van het naastgelegen woningbouwproject is in 2023 voortgezet. Dat leidde tot diverse concrete resultaten:

• De gemeente heeft schriftelijk ingestemd met de realisatie van een gebouwtje in het voedselbos. 
• Met de gemeente en het Hoogheemraadschap is een overeenkomst gesloten om een deel van het extra water in het voedselbos tevens te gebruiken als extra waterberging die vereist is in verband met de bouw van een tijdelijke huisvesting voor vluchtelingen. 
• De projectontwikkelaar heeft definitief een bijdrage in de kosten van het voedselbos toegezegd.
• In overleg met de projectontwikkelaar en een naastgelegen grondeigenaar is een vervangende toegang gemaakt naar het voedselbos omdat door de bouwlocatie het oorspronkelijke pad niet meer gebruikt kon worden. 

Ook in 2024 zal het overleg met betrokken partijen worden voortgezet. Er zijn diverse raakvlakken die aandacht vragen en die mogelijkheden bieden om extra kwaliteit aan het gebied toe te voegen.

Voorlichting en communicatie

Het voedselbos heeft nog steeds veel publieke belangstelling, het aantal wandelaars / bezoekers is het afgelopen jaar sterk toegenomen. Het project van de Aloysius basisschool, met informatie via QR codes trok veel ouders met kinderen naar het voedselbos.

Ook de media besteden aandacht aan het project, met onder andere een artikel over de bijenburcht die in het voedselbos is aangelegd.  Medio 2023 zijn toegangsborden en informatieborden geplaatst. De uitvoering daarvan, uitgefreesde en gebrande letters en figuren in hout, past goed bij de intentie om natuurlijke materialen te gebruiken. 

Financiën.

Het project heeft bijdragen dan wel toezegging van bijdragen ontvangen van de volgende partijen:

• Fonds 1818
• Fonds de Bonnen
• Gemeente Midden Delfland
• Nationaal fonds NME 
• Natuur in de stad, Provincie Zuid Holland
• Oranjefonds / Voordebuurt fonds
• Prins Bernard cultuur fonds
• Rotterdam de Boer op / Greenchoice
• Trees for all
• Projectontwikkelaar woningbouw
• Sport en Spel Maasland

In totaal is een bedrag van € 87.500,- toegezegd, waarvan een bedrag van € 55.000,- inmiddels is ontvangen.

De uitgaven op het project zijn per 31 december 2023 een bedrag van afgerond € 41.000,-. 

De verwachting is dat de beschikbare middelen toereikend zullen zijn om een goed en functioneel voedselbos aan te leggen. In hoeverre daaruit ook alle kosten van een gebouw betaald kunnen worden is nog niet geheel duidelijk. 
Ten opzichte van de oorspronkelijke planning is het project wel uitgelopen in tijd. De verwachting was dat eind 2023 de inrichting grotendeels gereed zou zijn, maar dat is niet haalbaar gebleken. Het grondwerk vroeg meer tijd dan was voorzien waardoor in een deel van het gebied pas voorjaar 2024 gestart kan worden met de aanplant. Het overleg en de voorbereiding om een gebouwtje neer te zetten vroeg veel tijd. En een project dat zo veel mogelijk draait op vrijwilligers voor advisering en uitvoering is per definitie lastiger te plannen en te bewaken dan een commercieel project.
Ondanks dat is er veel en goed werk verzet, is het project goed gevorderd en zijn ook onvoorziene onderdelen zoals een bijenburcht gerealiseerd.  

Dankwoord

Het is geen gemakzucht, maar ik gebruik grotendeels dezelfde woorden als in de eerdere voortgangsrapportage. Die passen nog bijzonder goed.

Voedselbos Maasland bestond bij de start van het project vooral uit ambities en plannen en heel veel uitdagingen. Nu, drie jaar na het allereerste idee, is een groot deel van het project uitgevoerd en liggen er concrete plannen voor de rest van de uitvoering. Een flink deel van de uitdagingen ligt achter ons en we zijn goed op weg om de ambities waar te maken. Vrijwel alle randvoorwaarden zijn ingevuld om een mooi en (multi)functioneel voedselbos te realiseren en duurzaam in stand te houden. Een voedselbos dat groeit en dat door te groeien aan waarde wint, waarde voor de natuur, waarde voor het milieu, waarde voor de mensen.  Dat is mooi en dat kon en kan alleen maar dankzij Staatsbosbeheer die grond beschikbaar heeft gesteld en vervolgens de inzet en hulp van veel mensen en organisaties. 
We zijn er nog niet, en iets wat blijft groeien is (gelukkig) nooit af, maar het is wel een goed moment om iedereen die heeft meegeholpen daarvoor te bedanken. Dank je wel!

Namens het bestuur van Stichting Voedselbos Maasland

Kees van der Vaart,
Voorzitter

Eind 2020 is het idee voor een voedselbos in Maasland ontstaan, eind 2021 is de Stichting Voedselbos Maasland opgericht en is gestart met de eerste werkzaamheden in het bos. Eind 2022 past dus goed in deze reeks om te rapporteren over de voortgang.

De uitgevoerde werken.

Voedselbos Maasland wordt aangelegd op een drietal percelen waar rond 1990 bos is aangeplant. Door de essentaksterfte, een landelijk voorkomende ziekte in de essen, zijn er flinke gaten gevallen in de beplanting. Die worden opgevuld met bomen en struiken die goed in een voedselbos passen.

De eerste maanden van 2022 is achterstallig bosonderhoud uitgevoerd zoals terug zetten van een aantal grote wilgen waar veel dood hout in zat en weghalen van scheef gewaaide bomen die door het eerder weghalen van zieke essen vol op de wind waren gekomen. Het afkomende dikkere hout is deels opgeslagen om vlonders over de sloten van te maken, deels om paddenstoelen op te kweken en deels verwerkt in houtrillen. Van de takken zijn houtsnippers gemaakt die gebruikt zijn om paden te maken in het bos.

Veruit de meeste tijd, honderden uren, is gewerkt aan het verwijderen van de enorme hoeveelheid bramen in grote delen van de bosvakken. Zonder deze ingreep zouden de percelen binnen enkele jaren volledig zijn overwoekerd met bramen waardoor de aanplant en groei van andere bomen en struiken kansloos wordt. Op enkele geschikte plaatsen blijven de bramen staan, de rest van het gebied is min of meer vrij van bramen. Jaarlijks moeten percelen wel nagelopen worden want de bramen blijven nog lang terug komen.

In maart 2022 zijn de eerste bomen en struiken geplant. Het aantal bomen en struiken was beperkt, maar het was na het verwijderen van bomen en bramen wel de eerste actie om het voedselbos op te gaan bouwen. Met flinke belangstelling van sponsors en partners zijn ongeveer 500 bomen en struiken de grond in gegaan, overwegend fruitbomen en diverse soorten bessen.

De daarop volgende droogste en warmste zomer van de afgelopen decennia was een uitdaging voor de aanplant, maar het lijkt er op dat de meeste bomen en struiken dit overleefd hebben. Gegroeid zijn ze niet of nauwelijks maar dat komt wel.

In de voorzomer is ook gestart met het kweken van diverse soorten paddenstoelen, zowel op bedden in het bos als op het gezaagde hout. De eerste oesterzwammen zijn al geoogst.

Afdeling Delfland van het KNNV stelde een rapport op met daarin de nulmeting van de flora in het voedselbos. Een bevriende vogelaar en andere vrijwilligers deden periodieke opnames van de vogels en vlinders in het gebied (zie waarneming.nl, locatie Maasland-voedselbos).
Vastleggen van deze informatie is van belang om de ontwikkeling van de flora en fauna (biodiversiteit) te kunnen volgen.

Nadat de gemeente in juli 2022 een omgevingsvergunning heeft afgegeven zijn vlonders over de sloten gemaakt. Gefundeerd op oude betonplaten van de naastgelegen boerderij die afgebrokenwordt, met liggers van bomen uit het bos en met een dek van onbewerkt inlands larixhout is dat een mooi voorbeeld van hergebruik en “eerlijke” materialen.

Vervolgens is ook het meest ingrijpende werk uitgevoerd. Het graven van waterpartijen en sloten op een van de percelen, het maken van natuurvriendelijke oevers langs de bestaande sloten en het aanleggen van een verhard pad en een verharde open plek in het bos. De waterpartij, de sloten en de natuurvriendelijke oevers zorgen voor een flinke toename van de biodiversiteit. Het verharde pad maakt het voedselbos ook toegankelijk voor mensen met een beperking en voor kinderwagens. De verharde plek in het bos is nuttig om grotere groepen te kunnen ontvangen en daar komt ook een gebouwtje voor educatie, opslag en een toiletvoorziening.

Door een bevriende architect wordt een ontwerp gemaakt voor een gebouwtje in het Voedselbos. Dat gebouw is van belang voor de voorlichting, voor beheer en onderhoud, opslag van materiaal en biedt ruimte voor een bio toilet.

Het wordt een in omvang bescheiden gebouw, ongeveer 30 m2, maar het moet wel een bij het voedselbos en de natuur passend gebouw worden. Door de uitgangspunten van biofilic design te gebruiken willen we een goed ingepast functioneel gebouw neer zetten.

De geplande werken.

Voor de komende tijd, tot en met voorjaar 2023, staan diverse werken op de planning. Uiteraard een tweede ronde van aanplant van bomen en struiken. De open plekken waar het afgelopen jaar de bramen zijn weggehaald worden deels opgevuld met nieuwe aanplant. Jelle Fekkes van bureau Landscape Foodscape maakt daar een plan voor.

Op het perceel waar het grotere grondwerk recent is uitgevoerd wordt waarschijnlijk alleen aan de oostkant een windsingel aangeplant. De delen waar de grond uit de waterpartij en de sloten is verwerkt worden nog niet ingeplant, de grond moet eerst weer wat “zetten” en tot rust komen. Die delen worden ingezaaid met een geschikt bloemenmengsel. Dat helpt bij het herstel van de structuur van de grond en is goed voor insecten, vlinders, bijen en vogels. De schouwpaden, onderhoudsstroken langs de sloten, worden ingezaaid met een kruidenrijk grasmengsel en er worden op dit perceel ook paden en vlonders gemaakt.

Op enkele delen van percelen waar we afgelopen jaar niet aan toegekomen zijn worden de bramen weggehaald en het hele voedselbos wordt nagelopen op bramen die weer zijn opgekomen.

Voor de iets langere termijn staat de bouw van een gebouwtje op de planning en ook voorzieningen voor wilde bijen. Naast de bekende bijenhotels gaan we vooral voorzieningen op de grond en in de bodem maken. Veruit het grootste deel van de wilde bijen maakt nestplekken in de grond of op de grond liggend steenafval, hout enzovoort.

En dan is er ook nog het terugkerend onderhoud van paden, schouwpaden, sloten en slootkanten. Door de realisatie van extra paden en water is dat inmiddels een aanzienlijke lengte die natuur- en milieuvriendelijk onderhouden wordt.

Netwerk en overleg.

Het netwerk rond het Voedselbos Maasland is na de start van het project weer verder uitgebreid en het overleg met diverse partijen is geïntensiveerd.

De groep actieve vrijwilligers / belangstellenden is inmiddels gegroeid naar ongeveer 30 personen. Via een app groep, mailberichten en incidenteel bijeenkomsten is deze groep betrokken bij het project en wordt gecommuniceerd over vrijwilligers activiteiten. Na de aanplant in maart waren er relatief weinig werkzaamheden voor de vrijwilligers. In de broedperiode is het werken in het bos zoveel als mogelijk beperkt en activiteiten zoals het grotere grondwerk worden overwegend door een aannemer uitgevoerd.

De komende tijd zal het werk dat door vrijwilligers gedaan kan worden (sterk) toenemen. De verwachting is dat dan ook het aantal vrijwilligers verder toe zal nemen.

Het betrekken van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt als vrijwilliger bij het project is bewust nog niet veel energie op gezet. Er was relatief weinig geschikt vrijwilligerswerk en het is ook van belang om direct bij de start van dergelijke inzet goede begeleiding te kunnen geven. Daarvoor moet eerst de interne organisatie van het project goed op gang zijn. Met het toenemen van regulier beheer en onderhoudswerk nemen ook de mogelijkheden toe om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een plek te bieden.

Dat geldt ook voor de beschikbaarheid van gebruikstuinen voor mensen in de bijstand of vergelijkbare omstandigheden. Deze gebruikstuinen komen op het perceel waar recent het grondwerk uitgevoerd is. Het vraagt nog wat tijd voordat de grond daar geschikt is voor gebruikstuinen. Waarschijnlijk kan daar in de loop van 2023 een begin mee gemaakt worden.

In 2022 is een aantal keer overleg geweest met alle scholen in Maasland, drie basisscholen en een opleiding voor “groen” voortgezet onderwijs (Lentiz college). De scholen hebben belangstelling voor het project en gaan daar in hun opleiding / lespakket wat mee doen. Meest concreet resultaat tot nu toe is de Aloysius school waar de groepen 5 en 6 een project doen speciaal gericht op het voedselbos. De groepen 5 en 6 zijn rondgeleid in het Voedselbos en hebben een uitgebreide toelichting gekregen. Er wordt door de kinderen uit deze groepen een interactief vraag en antwoord spel gemaakt met behulp van een flink aantal QR codes die in het voedselbos komen. Bezoekers kunnen daardoor onder andere online informatie over het voedselbos krijgen.

Met de gemeente is overleg gevoerd over de aansluiting van de paden in het voedselbos op de voorzieningen voor fietsers en wandelaars in de omgeving. Ook is overleg gevoerd over een gebouwtje binnen het voedselbos. Een gebouw past niet binnen het vigerende bestemmingsplan, maar met de gemeente is in beginsel overeenstemming bereikt over een tijdelijke vergunning voor 10 jaar. Daarmee wordt de bouw mogelijk en is er een ruime periode beschikbaar om een aanpassing / herziening van het bestemmingsplan te gebruiken om de bestemming definitief te regelen.

Met Hoogheemraadschap is overlegd over de waterhuishouding in het gebied en de wijze waarop het nieuw te realiseren water in de legger van het Hoogheemraadschap komt. De legger bevat regels voor beheer en onderhoud van water en oevers. Het is van belang dat het nieuwe water en de oevers daarbij een goede aanduiding krijgen zodat het (jaarlijkse) onderhoud afgestemd wordt op de natuurwaarden en de sloten en oevers niet tweemaal per jaar volledig geschoond hoeven te worden.

Met de projectontwikkelaar van de naastgelegen woningbouwlocatie is overleg gevoerd over de afstemming tussen het ontwerp van het Voedselbos en het ontwerp van de bouwlocatie. Daarbij gaat het over ontsluiting, waterbeheersing, zichtlijnen en ook over een financiële bijdrage van de ontwikkelaar voor de extra kosten van de inrichting van de zone van het voedselbos die direct aansluit op de bouwlocatie.

Voorlichting en communicatie.

De plantactie in maart 2022 heeft veel publiciteit gekregen, daarna waren er geen activiteiten of gebeurtenissen die zich goed leenden om via de (lokale) media publiciteit te zoeken. Het afronden van de aanleg van water en paden is mogelijk een geschikt moment, maar voor een actie met publiek en mooie foto’s is het een lastig jaargetijde. In ieder geval is de aanplant in begin 2023 een goede aanleiding voor media aandacht.

Uiteraard genereert het voedselbos project van de Aloysius basisschool ook publiciteit, maar dat is bij een beperkter groep dan de lokale media. Daarentegen is de impact wel groter.

In samenwerking met Natuurmonumenten (vanuit het project Rotterdam de Boer op) en met Staatsbosbeheer als grondeigenaar wordt gewerkt aan het maken van publicatieborden.

Financiën.

Het project heeft bijdragen dan wel toezegging van bijdragen ontvangen van de volgende partijen:

• Fonds 1818
• Fonds de Bonnen
• Gemeente Midden Delfland
• Nationaal fonds NME
• Natuur in de stad, Provincie Zuid Holland
• Oranjefonds / Voordebuurt fonds
• Prins Bernard cultuur fonds
• Rotterdam de Boer op / Greenchoice
• Trees for all

Een toezegging van de projectontwikkelaar woningbouw is nog niet definitief.

In totaal is een bedrag van € 67.500,- toegezegd, waarvan een bedrag van € 44.000,- inmiddels is ontvangen.

De uitgaven op het project bedragen per 1 december 2022 een bedrag van € 14.086,09 Daarbij moet opgemerkt worden dat de factuur van de landschapsarchitect / voedselbos adviseur, die ook een deel van de kosten van beplanting heeft voorgeschoten, nog niet binnen is.

Datzelfde geldt voor de factuur van de aannemer die het grondwerk en de aanleg van de paden heeft uitgevoerd. Met name de factuur van de aannemer is een aanzienlijk bedrag.

Overigens is de verwachting dat de beschikbare middelen toereikend zullen zijn om een goed en functioneel voedselbos aan te leggen. In hoeverre daaruit ook alle kosten van een gebouw betaald kunnen worden is nog niet geheel duidelijk.

Ten opzichte van de eerdere planning van de uitgaven in de tijd wordt wel een uitloop verwacht. In een volgende rapportage kan daar meer inzicht in gegeven worden.

Dankwoord.

Voedselbos Maasland bestond twee jaar terug bij de start van het project vooral uit ambities en plannen en heel veel uitdagingen. Nu, twee jaar na het allereerste idee, is het project vol in uitvoering, ligt een flink deel van de uitdagingen achter ons en zijn we goed op weg om de ambities waar te maken. Vrijwel alle randvoorwaarden zijn ingevuld om een mooi en (multi)functioneel voedselbos te realiseren en duurzaam in stand te houden. Een voedselbos dat groeit en dat door te groeien aan waarde wint, waarde voor de natuur, waarde voor het milieu, waarde voor de mensen. Dat is mooi en dat kon en kan alleen maar dankzij Staatsbosbeheer die grond beschikbaar heeft gesteld en vervolgens de inzet en hulp van veel mensen en organisaties.

We zijn er nog niet, en iets wat blijft groeien is (gelukkig) nooit af, maar het is wel een goed moment om iedereen die heeft meegeholpen daarvoor te bedanken. Dank je wel!

Namens het bestuur van Stichting Voedselbos Maasland

Kees van der Vaart,

Voorzitter.

Het afgelopen jaar in beeld

Hieronder een weergave van de plantdag van voedselbos Maasland. Het persbericht is hier te vinden.

Ligging

Zaterdag zijn door een groep vrijwilligers de eerste 500 bomen en struiken geplant in het nieuwe voedselbos in Maasland.Het voedselbos van ruim 2 hectare ligt aan het einde van de Doelstraat op de grens met het open weidegebied van Midden Delfland. Het is een bestaand bosgebied waar door de essentaksterfte en de stormen veel bomen zijn weggevallen. Staatsbosbeheer is de eigenaar van de grond en heeft deze beschikbaar gesteld voor de aanleg van het voedselbos. “Het is voor ons niet goed mogelijk om dit soort kleinere gebieden de aandacht te geven die nodig is” legt Nick de Snoo van Staatsbosbeheer uit. “De samenwerking met de Stichting Voedselbos Maasland en de steun van fondsen en bewoners uit de omgeving geeft dit bos nieuwe kansen. Het gebeurt met passie, professionaliteit en enthousiasme, dus ik ben er van overtuigd dat dit voedselbos een succes wordt”. 

Voorbereiding

Kees van der Vaart is een van de initiatiefnemers. Hij heeft er naar uitgekeken om de eerste bomen te gaan planten. “Tot nu toe hebben we vooral veel opgeruimd. Het voelde best wel dubbel om met de kettingzaag in het bestaande bos aan het werk te gaan, maar dat was nodig. Daardoor kunnen we nu houtsnipper paden aanleggen en bomen planten, dat zijn toch de leukere klussen als je weer kunt gaan bouwen aan een gezond bos”. Door het grote aantal en grote diversiteit van bloeiende en vruchtdragende bomen en struiken en de aanleg van meer water en een grote lengte natuurvriendelijke oevers is het voedselbos ook een flinke opsteker voor de biodiversiteit.

De Stichting Voedselbos werkt samen met het Lentiz College Maasland, dat haar schoolgebouw direct naast het voedselbos heeft en ook met Rotterdam de Boer op! Een initiatief van onder andere Natuurmonumenten en Greenchoice om verbinding te maken tussen lokale producten uit het landelijk gebied en de consumenten in de stad.

Brede steun

Vrijwilligers hebben de afgelopen maanden hard gewerkt om de percelen geschikt te maken voor de aanplant. Zieke en scheef gewaaide bomen zijn verwijderd, bramen die in snel tempo het gebied overwoekerden zijn weg gehaald om ruimte maken voor nieuwe (eetbare) bomen en struiken in allerlei soorten en maten. De eerste vijfhonderd bomen en struiken zijn geplant, komende jaren wordt het bos steeds verder aangevuld met eetbare soorten. In totaal worden er duizenden bomen en struiken geplant. Het voedselbos krijgt van veel kanten steun; gemeente, Lions club, fonds 1818, fonds NME, Trees for All, Rotterdam de Boer op! en Greenchoice helpen bij de financiering. Van der Vaart; “het voelt goed dat zoveel partijen dit project een warm hart toedragen, dat geeft wel aan dat gezond en eerlijk voedsel een onderwerp is dat leeft”.

Proeven

Het belangrijkste doel van dit bos is om er van te leren. Te vertellen en laten zien dat voedsel ook lokaal geproduceerd kan worden en dat een appel die niet glimt en geen stickertje heeft misschien wel lekkerder is. Dat een bos niet alleen is om in te wandelen, maar dat daar ook veel gezond voedsel uit kan komen. “Het mooie van dit project is dat we niet alleen vertellen en laten zien welk voedsel uit een bos kan komen, maar iedereen mag ook zelf komen proeven. We denken dat dit voedselbos vooral ook voor de leerlingen van basisscholen interessant is. De bedoeling is dat mensen er van genieten en dus mag er ook geplukt en geproefd worden. We vertrouwen er op dat mensen niet het hele bos leegplukken. Het wordt geen bos met een hek eromheen. Het moet een aantrekkelijk openbaar gebied blijven voor mens en dier”.

Foto’s van de plantdag zijn hier te vinden.

Zaterdagmorgen 18 december vonden de eerste werkzaamheden in ons voedselbos plaats. Dankzij de inzet van vrijwilligers zijn de eerste bramen opgeruimd, zodat deze niet het hele perceel gaan overwoekeren. Ook is er een compostbak voor de buren van de volkstuintjes gemaakt. Opschot van zieke essen is afgezaagd om de verspreiding van de essentakziekte te voorkomen. In de weken daarna is ook nog hard gewerkt en afgelopen dinsdag zijn er enkele bomen gekapt. Het klinkt tegenstrijdig “bomen kappen in een voedselbos”, maar door deze zieke en slechtontwikkelde bomen weg te halen, creëren we licht en ruimte voor de ontwikkeling van andere planten. Het gekapte hout gebruiken we voor houtwallen, hierdoor ontstaat er een nieuwe leefomgeving voor planten, insecten en vogels. Deze kunnen zich op de hier gaan vestigen en het kan gebruikt worden als voedselbron of schuilplaats.

Vind je het ook leuk om je handen uit de mouwen te steken en ons te helpen? Neem dan contact met ons op via het contactformulier op deze site.

• 

• 

• 

• 

Om vanuit de huidige situatie tot een echt voedselbos te komen is uiteraard een plan nodig. Een plan waarin staat wat we willen, wat er voor nodig is met een paar plaatjes erbij voor meer inzicht. Ook zal dit plan dienen als basis voor het aanschrijven van fondsen en sponsors. En daarnaast is het uiteraard leuk om te weten wat er gaat gebeuren.

Klik hier om naar Het plan te gaan.

Veel leesplezier en als er vragen zijn, dan kun je altijd mailen naar: info@voedselbosmaasland.nl

Op 22 november 2021 kregen we het nieuws van de belastingdienst dat we als ANBI zijn aangemerkt. En dat vinden we fijn. ANBI staat voor “Algemeen Nut Beogende Instelling”. En dat houdt weer in dat er financiële voordelen zijn verbonden aan deze status. Iedereen die ons een gift wil doen, kan dit vanaf heden aftrekken van de belasting. Dus een voordeel voor iedereen. Daarnaast kent een ANBI status meer voordelen. Daarvoor kun je het beste hier kijken.